سرمه دان استخوان شتر و تذهیب ریز و صورت سفارشی شفقی

سرمه‌دان استخوان شتر و تذهیب ریز و صورت، ۳۵ گرم وزن دارد. همین وزنِ کم، اولین نشانه‌ی اصالتش است. استخوان شتر، برخلاف استخوان گاو یا گوسفند، سنگین‌ است؛ فشرده‌ است، متراکم‌ است. اگر این سرمه‌دان را در کف دست بگذاری، سنگینی نجیبش را حس می‌کنی؛ نه سبکیِ توخالی، نه سنگینی مزاحم. فرم سرمه‌دان، کوچک و استوانه‌ای یا کمی کروی‌ست؛ طوری که انگشت‌هایت به راحتی دورش را می‌گیرند. درِ آن با نخ یا کشو، محکم بسته می‌شود تا سرمه داخلش نریزد. اما اصل ماجرا، روی همین سطحِ چند سانتی است. استاد هنرمند، ابتدا بدنه را از استخوان شتر تراشیده و صیقل داده تا به آن درخشش عاج‌گونه برسد. بعد، سراغ تذهیب ریز رفته. نه تذهیبِ شلوغِ تمام‌پوش، بلکه تذهیبی ظریف، فشرده و حساب‌شده. خطوط زرینِ باریک، دورتادورِ سرمه‌دان را قاب گرفته‌اند؛ گل‌های ریز ختایی، با ورق طلا، در میان اسلیمی‌ها گم شده‌اند. و در میان این تذهیب، صورت نقش بسته؛ یک چهره، یک پروفایل ظریف یا یک نقاب کوچک. این «صورت» می‌تواند یک زن، یک پرنده‌ی اساطیری یا یک نقوش نمادین باشد که نگاهت را روی سطحِ کوچک سرمه‌دان زندانی می‌کند. همه‌ی این جزئیات، روی استخوانی حک شده که متراکم‌ترین بافت را در میان استخوان‌های حیوانی دارد.

تکنیک تذهیب روی استخوان شتر، مثل تذهیب روی کاغذ نیست. استخوان، چربی نمی‌خورد؛ رنگ، دیرتر خشک می‌شود؛ ورق طلا، سخت‌تر می‌چسبد. استاد این سرمه‌دان با دهه‌ها تجربه، راهِ این کار را بلد است. او لایه‌های زیرین را چنان آماده کرده که ورق طلا، محکم روی استخوان بنشیند و سال‌ها نکند. «صورت» را هم با قلم‌موی مویی و رنگ‌های پایدار چنان دقیق کشیده که در ابعاد چند میلی‌متری، می‌توانی حالت ابرو و لب را تشخیص بدهی. درون سرمه‌دان، معمولاً با لایه‌ای از چوب یا پارچه نرم آسترکشی شده تا سرمه (سرب یا سنگ سرمه) به دیواره‌ی استخوان سایش نداشته باشد. وزن ۳۵ گرم یعنی در دستت جا می‌گیرد، کیف و جیبت را سنگین نمی‌کند، اما آنقدر سبک نیست که بی‌ارزش به نظر برسد. کلمه «سفارشی شفقی» یعنی شفقی، شخصاً روی این سرمه‌دان، از انتخاب قطعه استخوان گرفته تا آخرین نقطه‌ی تذهیب، نظارت داشته است. مجموعه شفقی این سرمه‌دان را به کسی پیشنهاد می‌کند که چشمش را سیاه می‌کند اما دلش را روشن. به کسی که می‌داند کوچک‌ترین اشیای زندگی، سزاوار بزرگ‌ترین هنر هستند.